İş Yerinde Mobbinge Uğradığımı Nasıl Anlarım?
İnsanın kendisini, çevresiyle ve başkalarıyla ilişki kurarken hissettiği huzur, güven ve değer duygusu, sosyal yaşamın temel yapı taşlarından biridir. Peki ya bu denge bozulursa? Çalıştığınız bir ortamda kendinizi sürekli aşağılanmış, dışlanmış ya da incitilmiş hissediyorsanız, bu durum neyi işaret eder? “İş yerinde mobbinge uğruyor muyum?” sorusu, her bireyin zaman zaman zihninde yankı bulabilir. Ama bu soruyu sorarken, aslında daha büyük bir felsefi meseleye de ışık tutuyoruz: Kim olduğumuz, nasıl bilgilere sahip olduğumuz ve başkalarına karşı etik yükümlülüklerimiz nelerdir?
İş yerindeki psikolojik baskı, hem etik hem de epistemolojik bir sorgulamanın konusu olabilir. Çünkü bu tür davranışlar, sadece bireysel bir huzursuzluk yaratmakla kalmaz, aynı zamanda çalışanların bilgiye ulaşma hakkını ve hakkaniyetli bir çalışma ortamına sahip olma ilkesini de ihlal eder. Peki, bir iş yerinde mobbing olup olmadığını fark etmek, sadece dışsal bir gözlemi mi gerektirir, yoksa buna daha derin felsefi bir bakış açısıyla mı yaklaşmalıyız?
Mobbing Nedir? Temel Tanımlar
İlk olarak, mobbing’in ne olduğunu net bir şekilde tanımlayalım. Mobbing, iş yerinde bir ya da birden fazla çalışanın sistematik bir şekilde hedef alınarak psikolojik baskı, taciz, dışlanma, küçük düşürme gibi olumsuz davranışlara maruz kalması durumudur. Mobbing, genellikle bir süre zarfında tekrar eden ve birey üzerinde kalıcı izler bırakan bir süreçtir. Bu durum, çalışanın psikolojik, sosyal ve profesyonel hayatını olumsuz yönde etkileyebilir.
Mobbing’in belirli işaretleri arasında, sürekli olumsuz eleştiriler, hakaretler, sosyal dışlanma, iş yüküyle kasıtlı olarak aşırı zorlanma, yanıltıcı bilgilerle itibarsızlaştırma ve sürekli bir korku atmosferi yaratma gibi unsurlar bulunur.
Ancak bu noktada temel bir soruyu sormamız gerekebilir: Bir kişinin mobbinge uğradığını nasıl anlarız?
Etik Perspektif: İnsan Onuru ve İş Yerinde Adalet
Felsefi bir bakış açısından, mobbing olgusunu etik açıdan incelemek, çalışanların onurları ve hakları üzerinden değerlendirilmelidir. Etik, her bireyin haklarını ve değerini gözeten bir yaşam tarzını savunur. İş yerinde birinin sürekli olarak aşağılanması, haklarının ihlali anlamına gelir. Burada, etik bir ikilem karşımıza çıkar: Bir insan, başkaları tarafından sistematik bir şekilde dışlanıyorsa, bu durum o kişinin temel etik haklarının ihlali anlamına gelir mi?
Felsefi etik yaklaşımlarından İyi’nin ve Adalet’in tanımları üzerinden, mobbing davranışlarının adaletsizliğini tartışabiliriz. Aristoteles’in erdem etikliği, iş yerindeki ilişkilerin temelinde bireylerin birbirlerini saygı çerçevesinde değerlendirmelerini savunur. Aristoteles’e göre, erdemli bir insan, hem kendine hem de diğerlerine saygı duyar ve buna göre hareket eder. Bir çalışana yönelik sürekli hakaret ve dışlanma, Aristoteles’in erdemli yaşam anlayışına tamamen ters düşer.
Öte yandan, John Rawls’ın Adalet Teorisi, iş yerinde adaletin temele alınmasını savunur. Rawls’a göre, adil bir toplumda ya da iş yerinde, her birey eşit fırsatlar elde etmeli ve kimse ayrımcılığa ya da dışlanmaya maruz kalmamalıdır. Bir iş yerinde mobbing, bu adalet anlayışını ihlal eder, çünkü bireylerin eşit hak ve fırsatlara sahip olma hakkı çiğnenmiş olur.
Epistemolojik Perspektif: Bilgi, Algı ve Gerçeklik
Epistemoloji, bilgi teorisiyle ilgilenir. Peki, mobbinge uğrayıp uğramadığımızı nasıl anlarız? Bu soruya epistemolojik bir yaklaşım getirelim: Bilgiyi hangi temellere oturtuyoruz?
Bir çalışanın mobbinge uğrayıp uğramadığını anlaması, sadece dışsal gözlemlerle mümkün olamayabilir. Kişisel algı ve gerçeklik arasındaki fark, epistemolojik bir sorudur. Her bireyin yaşadığı deneyimi farklı şekilde anlaması, mobbing’in de ne kadar fark edilebileceğini gösterir. Bazı kişiler, sürekli küçük düşürülse de bunu “güçlü bir karakterin testi” olarak görebilirken, bazıları için bu durum iş yerindeki psikolojik bir yıkım olabilir.
Bu bağlamda, Thomas Kuhn’un Bilimsel Devrimler Teorisi, bilgiye dair algılarımızın da zamanla evrilebileceğini savunur. Bir kişi, mobbingi küçük bir olumsuzluk olarak görebilirken, zamanla bu algı bir “paradigma değişimi” ile büyük bir travmaya dönüşebilir. Bu perspektiften bakıldığında, mobbing, yalnızca fiziksel bir zorbalık değil, aynı zamanda bir algı ve bilgi sürecidir.
Ontolojik Perspektif: Kimlik ve İnsan Olmak
Ontoloji, varlık ve kimlik üzerine düşündüğümüz bir felsefi disiplindir. Bir çalışanın iş yerinde mobbinge uğrayıp uğramadığını sorgulamak, aslında çok daha derin bir kimlik sorusu ortaya koyar. Mobinge uğrayan kişi, zamanla kendisini değerli, saygıdeğer ve insan olarak hissetmeyebilir. Bu durum, bireyin ontolojik varlık anlayışını da sarsar. Kim olduğumuzu sorguladığımızda, toplumsal ilişkilerin, özellikle iş yerindeki ilişkilerin bu kimlik üzerindeki etkisini unutmamalıyız.
İş yerinde mobbinge uğrayan kişi, kendisini yalnızca çalıştığı yerin bir parçası olarak değil, bütün bir ontolojik varlık olarak tanımlar. Ancak dışlanmışlık ve küçük düşürülme gibi durumlar, bu varlık anlayışını tehdit eder. Jean-Paul Sartre, insanın varlığını, toplumla ve diğer insanlarla olan ilişkisi üzerinden tanımlar. Sartre’a göre, bir kişi ne kadar diğerlerinin gözünde değerli ve anlamlı olursa, o kadar özgürdür. Mobbing, bu özgürlüğü çalar, çünkü insanın varlığı, dışlanma ve küçümseme yoluyla ihlal edilir.
Günümüz ve Mobbing: Dijital Çağda Yeni Zorluklar
Teknolojinin hızla ilerlediği çağda, mobbing yalnızca fiziksel ortamda değil, dijital dünyada da artan bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Sosyal medya ve işe dayalı dijital platformlar, mobbing’i daha kolaylaştırıcı bir hale getirmiştir. Dijital mobbing veya siber zorbalık, çalışanların çevrim içi ortamda dışlanması, hakaret edilmesi ve incitilmesi olarak tanımlanabilir. Bu tür durumlar, fiziksel ortamda yaşanan mobbinge benzer etkilere yol açmaktadır.
Sonuç: İnsan Olmanın Bedeli
İş yerinde mobbing, yalnızca bireyin değil, bir toplumun ya da kültürün etik, epistemolojik ve ontolojik yapısını sarsan bir sorundur. Mobbinge uğramadığımız sürece, bunun ne kadar yıkıcı bir deneyim olduğunu anlamamız zor olabilir. Ancak empati ve etik düşünce sayesinde, her birimizin bu tür davranışlara karşı daha duyarlı olması gerektiği aşikârdır.
Bununla birlikte, şunu düşünmek gerek: İş yerinde mobbinge uğrayıp uğramadığınızı anladığınızda, bunun üzerinizdeki etkilerini nasıl taşıyacaksınız? Kim olduğunuzu ve başkalarına nasıl yansıdığınızı sorgulamak, toplumsal sorumluluklarımıza ne kadar katkıda bulunur?
Kaynaklar:
1. John Rawls, “A Theory of Justice”
2. Jean-Paul Sartre, “Existentialism is a Humanism”
3. Thomas Kuhn, “The Structure of Scientific Revolutions”